భారతీయ సంస్కృతిలో సనాతనం ధర్మం అంటే కేవలం నియమం కాదు—జీవన విధానం. మన పూర్వికులు నడిచిన మార్గం, వారు చూపిన ఆచరణ, వారి నిష్ఠ—ఇవన్నీ కలిసి సనాతన ధర్మాన్ని నిర్మించాయి. మాట నిలబెట్టుకోవడం, నీతి పాటించడం, ఇతరులకు నష్టం చేయకుండా జీవించడం వంటి విలువలు ఈ ధర్మపు కీలకాధారాలు. పురాణాలు, ఇతిహాసాల్లో ధర్మానికి ఉన్న స్థానం ఎంత గొప్పదో చూపించే ఎన్నో ఉదాహరణలు ఉన్నాయి. మహాభారతంలో పాండవుల ప్రవర్తన, రామాయణంలో భరతుని త్యాగం, శకుంతల ధర్మనిష్ట వంటి ఘటనలు ఇప్పటికీ మనకు మార్గదర్శకాలు.
పాండవులు ఆచరించిన ధర్మం — మాటకు కట్టుబాటు
పాండవుల జీవితంలో వచ్చిన ప్రతి సమస్యకు వారు నైతికతను, మాటను, పరస్పర గౌరవాన్ని ధర్మంగా భావించారు. ద్రౌపది కారణంగా తమ్ముళ్ల మధ్య విభేదాలు రాకుండా ఉండేందుకు నారద మహర్షి సూచన మేరకు వారు పాటించిన నియమం—ఒక్కో ఏడాది ఒక్కో సోదరుడు మాత్రమే ద్రౌపది దగ్గర ఉండే విధానం. ఇది యుద్ధంలో గెలుపు కంటే గొప్పమైన ధర్మ యుద్ధం. అర్జునుడు బ్రాహ్మణుడిని రక్షించడానికి తన మాటను అతిక్రమించాల్సి వచ్చినప్పుడు కూడా—“పరిస్థితి ఏదైనా, నేను ఇచ్చిన మాటకు కట్టుబడి ఉండాలి’’ అని తీర్థయాత్రకు వెళ్లడం అతని ధర్మనిష్టకు ఉదాహరణ. ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు కూడా, ‘‘రాజ్యంలో ఉన్నవారిని రక్షించడం నీ ధర్మం’’ అని చెప్పినా, అర్జునుడు తన మాటే ప్రధానమని భావించి కట్టుబడ్డాడు. ఈ సంఘటనలు ధర్మం అంటే బాహ్య నియమాలు కాదు—అంతర్గత నిబద్ధత అని స్పష్టం చేస్తాయి.
భరతుడు — రాజ్యాన్ని వదిలి ధర్మం ఎంచుకున్నవాడు
రామాయణంలో భరతుని పాత్ర సనాతన ధర్మానికి అద్దం పడుతుంది. తల్లి ఇచ్చిన వరం కారణంగా రాజ్యం తన చేతుల్లోకి వచ్చినా ‘‘ఇక్ష్వాకు వంశంలో పెద్దవాడు రాజు అవ్వాలి. ఆ ధర్మాన్ని నేను అతిక్రమించను’’ అంటూ రాముని పట్టాభిషేకం కోసం అడవుల్లో వెతుకుతూ వెళ్లడం అతని మహోన్నతత. భరతుడు అధికారాన్ని కాదు, ధర్మాన్ని ఎంచుకున్నాడు. కాబట్టి నేటికీ భరతుని పేరు నీతి, నిబద్ధతలకు ప్రతీకగా చెప్పబడుతోంది.
శకుంతల — ధర్మ స్థైర్యానికి ప్రతిరూపం
కణ్వ మహర్షి ఆశ్రమంలో పెరిగిన శకుంతల ధర్మబద్ధ జీవనం కోసం ప్రసిద్ధి. దుష్యంతుడు గుర్తుపట్టనట్లుగా నటించినప్పుడు, భయపడకుండా, తన మాట నిలబెట్టుకొని, నిజాన్ని నిరూపించుకోవడంలో ఆమె చూపిన స్థైర్యం ఆదర్శప్రాయమైనది. చివరకు ఆకాశవాణి ద్వారా నిజం వెలుగులోకి వచ్చింది. దుష్యంతుడికూడా తన రాజధర్మం కారణంగా అలా ప్రవర్తించానని ఒప్పుకోవడం ధర్మం అంటే ఏ స్థితిలోనైనా పెద్ద మంచికోసం నడుచుకోవడమేనని తెలియజేస్తుంది.
సనాతన ధర్మం — ఎందుకు ముఖ్యము?
పురాణాల్లో, ఇతిహాసాల్లో కనిపించే ఈ కథలు కేవలం పురాతన సంఘటనలు కాదు. అవి మన నైతిక వ్యవస్థకు పునాది. సనాతన ధర్మం చెబుతున్నది ఏమిటంటే…
-
మాట తప్పకూడదు
-
విధిని విస్మరించకూడదు
-
సమాజ ప్రయోజనాన్ని ముందుకు పెట్టాలి
-
ధర్మం ముందు వ్యక్తిగత లాభాలు తక్కువ
-
నిజాయితీ, నీతి, నిబద్ధత జీవనానికి ప్రధాన ఆధారం
పూర్వీకులు నిలబెట్టిన ఈ విలువలు నేటి తరాలకు కూడా సమానంగా వర్తిస్తాయి. ధర్మం అనేది కాలం మారినా, పరిస్థితులు మారినా, యుగాలు మారినా తన ప్రాముఖ్యతను కోల్పోని శాశ్వత సత్యం.
భగవంతుడు సర్వవ్యాపి, సర్వాంతర్యామి. మన హృదయంలోనూ, ప్రతి అణువులోనూ ఆయన ఉన్నాడని శాస్త్రాలు చెప్తాయి. అయినా ప్రజలు దేవాలయాలకు ఎందుకు వెళ్తారు? తీర్థయాత్రలు ఎందుకు చేస్తారు? దేవుని దర్శనం కోసం ఎంతదూరమైనా ప్రయాణం ఎందుకు? ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానం ధర్మం, ఆచారాలు, పురాణాలు మాత్రమే కాదు—శాస్త్రీయ కోణంలో కూడా దొరుకుతుంది. భక్తిని పెంపొందించడమే కాకుండా శారీరక, మానసిక ఆరోగ్యానికి కూడా అనేక ప్రయోజనాలు ఉన్నాయని భారతీయ సంప్రదాయాలు చెబుతున్నాయి.
