“పరిత్రాణాయ సాధూనాం వినాశాయ చ దుష్కృతాం ధర్మసంస్థాపనార్థాయ సంభవామి యుగే యుగే” అని భగవద్గీతలో శ్రీకృష్ణుడు చెప్పినట్లుగా, యుగయుగాలకూ పరమాత్మ అవతారమెత్తి ధర్మాన్ని పునః స్థాపిస్తాడు. అదే ధర్మస్థాపనలో భాగంగా జరిగినది నరకాసుర వధ.
భూదేవికి వరాహావతారంలో పుట్టిన కుమారుడే నరకుడు. కానీ అసుర లక్షణాలతో పుట్టిన అతడు నరకాసురుడిగా మారి కామరూపదేశాన్ని రాజధానిగా చేసుకున్నాడు. అతని అహంకారం, దుర్మార్గం పరాకాష్టకు చేరింది. దేవతలను, ఋషులను అవమానిస్తూ, స్వర్గలోకాన్నీ ఆక్రమించాడు. కంటికి నచ్చిన స్త్రీలను బంధించి పీడించేవాడు. ఇంతకీ స్వర్గాధిపతి దేవేంద్రుడు కూడా అతని ఎదుట ఓడిపోయాడు. దీనితో ఆగ్రహించిన వసిష్ఠ మహర్షి “నీ మరణం నీ తల్లిద్వారా జరుగుతుంది” అని నరకుడిని శపించాడు. కాలక్రమంలో దేవతలందరూ నరకాసురుడి బాధలతో విసిగి, శ్రీకృష్ణుని ఆశ్రయించారు. “ఓ శ్రీకృష్ణా! మమ్మల్ని కాపాడు. నరకుడు ధర్మాన్ని ధ్వంసం చేస్తున్నాడు” అని ప్రార్థించారు.
ఆ సందర్భంలో సత్యభామ — భూదేవి అవతారమనే విషయం గుర్తు చేసుకున్న శ్రీకృష్ణుడు యుద్ధానికి సిద్ధమయ్యాడు. గరుడ వాహనంపై సత్యభామను వెంట తీసుకొని నరకాసురుడిపై దండయాత్ర ప్రారంభించాడు. నరకుడు సుప్రతీకం అనే ఏనుగుపై సైన్యంతో ఎదురుపడ్డాడు. రెండు పక్షాల మధ్య భీకరమైన యుద్ధం జరిగింది. యుద్ధమధ్యంలో నరకుడి బాణం తాకి శ్రీకృష్ణుడు మూర్ఛిల్లాడు. ఆ దృశ్యం చూసి సత్యభామలో ఆదిశక్తి ఆవేశం పుట్టింది. ఆమె విల్లును ఎత్తి నరకుడిపై అస్త్రవర్షం కురిపించింది. సత్యభామ యుద్ధరంగంలో సాక్షాత్ మహాశక్తిలా విజృంభించింది. చివరికి శ్రీకృష్ణుడు మూర్ఛ నుంచి తేరుకొని సుదర్శన చక్రాన్ని సంధించి నరకుడి తలను తెగ నరికాడు.
నరకాసురుడు అపహరించిన కుండలాలను దేవతలకు తిరిగి ఇచ్చి, సత్యభామతో కలిసి శ్రీకృష్ణుడు ద్వారకా చేరుకున్నాడు. అప్పటికి ప్రజలు దీపాలను వెలిగించి స్వాగతం పలికారు. అదే సంప్రదాయం నేటికీ కొనసాగుతూ నరక చతుర్దశి లేదా చిన్న దీపావళిగా జరుపుకుంటారు. దీపావళి వెలుగుల వెనుక ఈ వీరోచిత సత్యభామ గాథ మనలో సత్యం, ధర్మం, మరియు స్త్రీ శక్తి ప్రతిభను గుర్తు చేస్తుంది. నరకాసుర సంహారం అంటే కేవలం రాక్షసుని వధ మాత్రమే కాదు — అది అహంకారంపై ధర్మం సాధించిన శాశ్వత విజయం.
