ఆంధ్రప్రదేశ్లోని తిరుపతి జిల్లాలో నెలకొన్న అత్యంత ప్రాచీన, అరుదైన పుణ్యక్షేత్రాలలో నాగలాపురంలోని శ్రీ వేదనారాయణ స్వామి ఆలయం ప్రసిద్ధి చెందింది. శ్రీమహావిష్ణువు దశావతారాల్లో మొదటిదైన మత్స్యావతార రూపంలో దర్శనమిచ్చే ఏకైక విశిష్ట వైష్ణవ క్షేత్రంగా ఇది ఆధ్యాత్మిక జగత్తులో ఖ్యాతి గడించింది. అద్భుతమైన శిల్పకళా వైభవం, ఆశ్చర్యపరిచే ఖగోళ ఇంజనీరింగ్ అద్భుతాలు కలగలిసిన ఈ ఆలయానికి నిత్యం వేలాది మంది భక్తులు తరలివస్తుంటారు.
వేద సంరక్షణ కోసం మత్స్యావతారం
సృష్టి ఆరంభంలో సమస్త లోకాల ధర్మ జీవనానికి మార్గదర్శకాలైన నాలుగు వేదాలను సోమకాసురుడనే రాక్షసుడు బ్రహ్మదేవుడి నుంచి అపహరించి సముద్ర గర్భంలో దాక్కున్నాడు. వేదాలు లేకపోవడంతో సృష్టి కార్యాలు స్తంభించిపోగా, బ్రహ్మాది దేవతలు వైకుంఠనాథుడైన విష్ణుమూర్తిని శరణువేడారు. దేవతల మొరను ఆలకించిన శ్రీమహావిష్ణువు ‘మత్స్య’ (చేప) అవతారాన్ని దాల్చి సముద్ర గర్భంలో సోమకాసురుడితో భీకర యుద్ధం చేసి అతడిని వధించారు. రాక్షసుడి బారి నుంచి వేదాలను కాపాడి తిరిగి బ్రహ్మదేవునికి అప్పగించిన పవిత్ర ప్రదేశం కావడంతో ఈ ప్రాంతాన్ని పూర్వం ‘వేదపురి’, ‘వేదారణ్య క్షేత్రం’, ‘హరికంఠాపురం’ అనే పేర్లతో పిలిచేవారు. స్వామివారి రాక ఆలస్యం కావడంతో భూలోకానికి తరలివచ్చిన అమ్మవారు, స్వామి శిలారూపంలో ఉండడం చూసి ఆయనకు ఎదురుగా వేదవల్లి తాయారు రూపంలో నిలిచింది. నేటికీ గర్భాలయంలో స్వామి పశ్చిమ ముఖంగా దర్శనమిస్తే, వేదవల్లి అమ్మవారు తూర్పు ముఖంగా కొలువై ఉంటారు.
ఆలయ రూపకల్పన — శిల్పకళా విశేషాలు
గర్భాలయంలో వేదనారాయణ స్వామి పైభాగం విష్ణు రూపంలో, నడుము కింది భాగం చేప రూపంలో (మత్స్య తోకతో) సతీసమేతంగా (శ్రీదేవి, భూదేవితో) దర్శనమిస్తారు. సాధారణంగా ఉండే విష్ణు విగ్రహాలకు భిన్నంగా, ఇక్కడి స్వామివారి చేతిలో సుదర్శన చక్రం ప్రయోగించడానికి సిద్ధంగా (ప్రయోగ భంగిమలో) ఉండడం ప్రధాన ఆకర్షణ. పల్లవుల కాలం నాటి పునాదులు కలిగిన ఈ ఆలయాన్ని విజయనగర సామ్రాజ్య చక్రవర్తి శ్రీకృష్ణదేవరాయలు తన తల్లి నాగాంబిక (నాగమాంబ) కోరిక మేరకు పంచ ప్రాకారాలు, సప్త ద్వారాలతో మహాద్భుతంగా పునర్నిర్మించారు. తల్లి పేరిట తొలుత ‘నాగమాంబాపురం’గా పిలిచిన ఈ ప్రాంతం కాలక్రమంలో ‘నాగలాపురం’గా మారింది. ప్రధాన ప్రాంగణంలో వేదవల్లి అమ్మవారితో పాటు శ్రీరాముడు, హనుమంతుడు, శివకేశవ భేదం లేదని చాటేలా దక్షిణామూర్తి ఉపాలయాలు కూడా ఉన్నాయి.
సూర్య పూజోత్సవం — విజ్ఞాన విస్మయం
ఈ ఆలయంలో ఏటా మార్చి నెలలో (మార్చి 23, 24, 25 తేదీలలో) జరిగే ‘సూర్య పూజోత్సవం’ మానవ మేధస్సుకు అందని ఒక అద్భుతం. సముద్ర గర్భంలో సుదీర్ఘ పోరాటం చేసిన స్వామివారి శరీరానికి వెచ్చదనం అందించేందుకు సాక్షాత్తు సూర్య భగవానుడే పూజ చేస్తాడనేది భక్తుల ప్రగాఢ విశ్వాసం. ప్రధాన రాజగోపురం గుండా ప్రవేశించే సూర్యకిరణాలు దాదాపు 630 అడుగుల దూరం ప్రయాణించి నేరుగా గర్భగుడిలోని మూలవిరాట్ను తాకుతాయి. మొదటి రోజు స్వామివారి పాదాలపై, రెండవ రోజు నాభి (వక్షస్థలం) భాగంపై, మూడవ రోజు స్వామి శిరస్సు (నుదురు)పై సూర్యకిరణాలు ప్రసరిస్తాయి. ఈ దృశ్యాన్ని దర్శించడం మోక్షదాయకమని భక్తులు భావిస్తారు. మార్చిలో సూర్య పూజోత్సవంతో పాటు తెప్పోత్సవాలు, ఏప్రిల్ (ఫాల్గుణ/జ్యేష్ఠ మాసం)లో 10 రోజుల పాటు వార్షిక బ్రహ్మోత్సవాలు అత్యంత వైభవంగా జరుగుతాయి. 1967 నుండి ఈ ఆలయం తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం (TTD) పర్యవేక్షణలో నిత్య పూజలతో విరాజిల్లుతోంది. ఉదయం 6:00 గంటల నుండి మధ్యాహ్నం 1:00 గంట వరకు, తిరిగి సాయంత్రం 4:00 గంటల నుండి రాత్రి 8:00 గంటల వరకు భక్తులకు దర్శనం లభిస్తుంది. తిరుపతికి ఆగ్నేయంగా సుమారు 60-70 కి.మీ, చెన్నైకి ఉత్తరాన 90 కి.మీ దూరంలో ఉన్న ఈ క్షేత్రానికి ఆర్టీసీ బస్సులతో పాటు తిరుపతి శ్రీనివాసం కాంప్లెక్స్ నుండి టీటీడీ వారి ప్రత్యేక లోకల్ టెంపుల్ టూర్ బస్సులు అందుబాటులో ఉన్నాయి.
