వనదేవతల గొప్పదనాన్ని కీర్తిస్తూ, ఆదివాసీ సంస్కృతి–సంప్రదాయాలకు ప్రతీకగా నిలిచే మహోత్సవమే మేడారం సమ్మక్క–సారలమ్మ జాతర. కోట్లమంది భక్తులు తరలిరావడం, బంగారంగా భావించే బెల్లాన్ని అమ్మవారికి సమర్పించడం, అడవీ దేవతల కోసం అడవే పండుగ మైదానంగా మారడం… ఇవన్నీ ఈ జాతర ప్రత్యేకతలు. అందుకే దీనిని ‘తెలంగాణ కుంభమేళా’గా పిలుస్తారు. రెండేళ్లకోసారి జరిగే ఈ మహా జాతర గిరిజనుల ఆత్మగౌరవానికి, త్యాగనిరతికి అద్దంపడుతుంది.
సమ్మక్క–సారలమ్మలు కేవలం దేవతలు మాత్రమే కాదు… అన్యాయానికి ఎదురొడ్డి నిలిచిన పోరాట వీరులు. వారి త్యాగాన్ని స్మరించుకుంటూ నిర్వహించే అతిపెద్ద ఉత్సవమే మేడారం జాతర. తెలంగాణతో పాటు ఆంధ్రప్రదేశ్, ఛత్తీస్గఢ్, మహారాష్ట్ర, కర్ణాటక రాష్ట్రాల నుంచే కాకుండా విదేశాల నుంచి కూడా భక్తులు ఈ జాతరకు హాజరవుతారు. అడవిలోని ఓ చిన్న గ్రామం కోట్లమంది భక్తులతో కిక్కిరిసి, ఆధ్యాత్మిక శక్తితో ఉప్పొంగిపోతుంది.
గద్దెల ప్రాంగణం పునర్నిర్మాణం – ఆకర్షణగా మారిన శిల్పకళ
ఈసారి జాతరలో మరో విశేషం భక్తులను ఆకట్టుకుంటోంది. మేడారంలోని గద్దెల ప్రాంగణాన్ని సరికొత్తగా పునర్నిర్మించారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం అన్నమయ్య జిల్లా రాయచోటి, నంద్యాల జిల్లా ఆళ్లగడ్డ ప్రాంతాల నుంచి ప్రత్యేకంగా తెప్పించిన గ్రానైట్ రాళ్లతో ఈ నిర్మాణం చేపట్టారు. నిపుణులైన శిల్పులతో చెక్కించి ఏర్పాటు చేసిన ఈ ప్రాకారంలో 46 పిల్లర్లు ఉన్నాయి. మధ్యలో ఎనిమిది స్వాగత తోరణాలు, వెలుపల మరో ప్రధాన స్వాగత తోరణం భక్తులకు ఆహ్వానం పలుకుతున్నాయి. ఈ శిలలపై ఆదివాసీ సంస్కృతి, కోయ వంశీయుల జీవనశైలి, సంప్రదాయాలు ప్రతిబింబించేలా ఏడువేలకు పైగా శిల్ప బొమ్మలను తీర్చిదిద్దడం విశేషం. ఇది కేవలం ఆలయ నిర్మాణమే కాదు… గిరిజనుల చరిత్రను రాతిలో చెక్కిన గొప్ప ప్రయత్నంగా భావిస్తున్నారు.
స్థలపురాణం – త్యాగంతో దేవతలైన వీర వనితలు
తాళపత్ర గ్రంథాలు, సంప్రదాయ కథనాల ఆధారంగా చెప్పే స్థల పురాణం హృదయాన్ని కదిలిస్తుంది. గొట్టుగా పిలిచే కోయల వంశం బేరంబోయిన రాజు నుంచి ప్రారంభమైందని చరిత్ర చెబుతోంది. ఒకనాడు అడవికి వెళ్లిన మేడరాజుకు అడవిలో ఓ పసిపాప కనిపిస్తుంది. పులులు, సింహాలు కాపలా కాస్తున్న ఆ దృశ్యాన్ని చూసి అబ్బురపడిన రాజు ఆ పాపను తీసుకొచ్చి సమ్మక్క అని పేరు పెట్టి, తన కుమార్తె నాగులమ్మతో కలిసి పెంచుతాడు.
పెద్దయ్యాక సమ్మక్కను పగిడిద్దరాజుకు ఇచ్చి వివాహం చేస్తారు. సమ్మక్కకు సారలమ్మ జన్మిస్తే, నాగులమ్మకు జంపన్న, ముయన్న పుడతారు. ఆ సమయంలో కాకతీయ పాలకుడు ప్రతాపరుద్రుడు పొలవాసంపై దండెత్తడంతో యుద్ధం జరుగుతుంది. ఆ పోరులో సారలమ్మ దంపతులు, నాగులమ్మ ప్రాణాలు కోల్పోతారు. ఇది తట్టుకోలేక జంపన్న సంపెంగ వాగులో దూకి ఆత్మత్యాగం చేస్తాడు.
ఈ వార్త తెలిసిన సమ్మక్క యుద్ధభూమికి వెళ్లి కాకతీయ సైన్యంపై వీరోచితంగా పోరాడిందని కథనం. తీవ్రంగా గాయపడి చిలకలగుట్ట వైపు వెళ్లిన సమ్మక్క మార్గమధ్యంలో అదృశ్యమైందట. ఆమె కోసం వెతికిన అనుచరులకు ఓ పుట్ట వద్ద పసుపు–కుంకుమలతో కూడిన భరిణె కనిపించడంతో అదే అమ్మవారి స్వరూపంగా భావించి పూజించడం ప్రారంభించారు. సమ్మక్క ధైర్యసాహసాలకు మెచ్చిన ప్రతాపరుద్రుడు ప్రతి రెండేళ్లకోసారి మాఘ శుద్ధ పౌర్ణమినాడు జాతర నిర్వహించాలని ఆదేశించడంతో ఈ మహా జాతరకు ఆరంభమైంది.
ఈ ఏడాది సమ్మక్క–సారలమ్మ జాతర జనవరి 28 నుంచి 31 వరకు జరగనుంది. మొదటి రోజు సారలమ్మ ప్రతిరూపమైన కుంకుమ భరిణెను కన్నెపల్లి నుంచి మేడారం గద్దెలకు తీసుకురావడంతో జాతర ప్రారంభమవుతుంది. రెండో రోజు చిలకలగుట్ట అడవిలోని ఆలయం నుంచి సమ్మక్క భరిణెను గద్దెపైకి తీసుకువచ్చే ఘట్టం అత్యంత కీలకం. మూడో రోజు భక్తులు తమ శక్తికొద్దీ బెల్లాన్ని బంగారంగా సమర్పిస్తూ మొక్కులు చెల్లించుకుంటారు. చివరి రోజు అమ్మవారు వనప్రవేశం చేసి అడవిలోకి వెళ్లడంతో జాతర ముగుస్తుంది.
ఎలా చేరుకోవచ్చు
సమ్మక్క–సారలమ్మ జాతరకు సమీప రైల్వే స్టేషన్ వరంగల్. అక్కడి నుంచి సుమారు 100 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న మేడారానికి ఆర్టీసీ ప్రత్యేక బస్సులు, ప్రైవేటు వాహనాలు అందుబాటులో ఉంటాయి.
మొత్తంగా చూస్తే… మేడారం జాతర ఒక పండుగ మాత్రమే కాదు… గిరిజనుల ఆత్మగౌరవం, త్యాగం, ధైర్యానికి ప్రతీక. అడవిలో పుట్టిన దేవతలు కోట్లమంది హృదయాల్లో వెలిగిపోతున్న మహా ఆధ్యాత్మిక సంబరం.
