1977 నవంబర్ 19… ఆంధ్రప్రదేశ్ చరిత్రలో చెరగని మచ్చగా నిలిచిన రోజు. దివిసీమ పల్లెలపై ఆ రోజు సముద్రం కోపగించుకుంది. ఎగసిపడిన మహాకెరటాలు ఒక్కసారిగా నేలతల్లి ఒడిని విడిచి ప్రవహిస్తూ పల్లెల్లోకి దూసుకెళ్లాయి. పుష్కలంగా పండుతున్న పంటలు, ప్రాణం ఉన్న ప్రజలు, ఎడ్ల బంట్లు—ఏదీ ఆ విధ్వంసపు ఉధృతిని ఎదుర్కోలేదు. ఆ క్షణాల్లోనే దివిసీమ సస్యశ్యామల శోభను కోల్పోయి మరుభూమిగా మారిపోయింది. ఈ ఘోర సంఘటనకు నేటికి 48 ఏళ్లు నిండినా ఆ జ్ఞాపకాలు సాక్షాత్కారం చేసినట్లుగా నేటికీ ప్రజల కన్నీళ్లు ఆగవు. ఆ ఉప్పెనలో సుమారు 10 వేల మంది ప్రాణాలు కోల్పోవడం దేశాన్ని దిగ్భ్రాంతికి గురిచేసింది. వేల ఎకరాల్లో పండుతున్న వరి పంట సముద్ర జలాల్లో కలసిపోయింది. వేలాది పశువులు మరణించాయి. మట్టి వాసనను పీలుస్తూ జీవించే రైతుల జీవితాలు ఆ రాత్రి ఒక్కసారిగా చీకటి లోతుల్లోకి జారిపోయాయి.
“మా ఊళ్లు మట్టికరిపొయ్యాయి…” — బాధితుల వేదన
ప్రాణాలతో బయటపడిన కొందరు ఆపదగ్రస్తులు అప్పటి మంత్రి మండలి వెంకట కృష్ణారావును అవనిగడ్డలోనే కలుసుకుని, “సముద్రానికి దగ్గరున్న ఊళ్లు అన్నీ కొట్టుకుపోయాయి… ఇళ్లూ, మనుషులూ, పశువులూ ఏమీ లేవు. మేము బతికినా, బతికినా కాదు…” అంటూ విలపించారని స్థానికులు ఇప్పటికీ ఆవేదనతో గుర్తుచేసుకుంటారు. మంత్రిగారు వెంటనే ప్రమాద స్థలాలకు వెళ్లి స్వయంగా పరిస్థితిని చూసి దిగ్భ్రాంతికి గురయ్యారు. అక్కడి దృశ్యం—శవాలతో నిండిన చెరువులు, చెరిపేసిన గ్రామాల అవశేషాలు, ఏడిచే చిన్నారులు, నిరాశ్రయులైన వృద్ధులు—అంటే మరణాన్ని నేరుగా చూచినట్టే.
దేశం మొత్తం స్పందించిన సహాయక చర్యలు
దివిసీమ దుర్ఘటన వార్త దేశం నలుమూలలకు చేరడంతో ప్రభుత్వ యంత్రాంగం, స్వచ్ఛంద సంస్థలు అపూర్వంగా ముందుకు వచ్చాయి.
మృతదేహాల తొలగింపుకు ప్రజలు ముందుకు రాకపోవడంతో ప్రభాకర్జీ ఆధ్వర్యంలో ప్రత్యేకంగా ‘శవసేన’ ఏర్పాటై కీలక పాత్ర పోషించింది. వైద్య సేవల కోసం దేశం నలుదిక్కుల నుంచీ డాక్టర్లు, వైద్య విద్యార్థులు చేరారు. బాధితులకు అన్నపానియాలు, ఔషధాలు, వస్త్రాలు అందించేందుకు అనేక సంస్థలు సహాయం చేశాయి. ఈ విపత్తు తీవ్రతను గుర్తించి, ఆశ్రయం కల్పించడానికి ఉప్పెనలో 25 వేలకుపైగా ఇళ్లు పూర్తిగా కొట్టుకుపోయిన ప్రాంతాల్లో ప్రభుత్వం, దాతల సహకారంతో 13 వేలకుపైగా నివాసాలు నిర్మించబడ్డాయి. అదనంగా, భవిష్యత్తు ప్రమాదాలను దృష్టిలో ఉంచుకొని 300కుపైగా తుపాను షెల్టర్లు వ్యవస్థాపించారు.
మదర్ థెరిసా నుంచి జాతీయ నేతల వరకు… ప్రజలకు చేయూత
ఈ విపత్తు దారుణాన్ని చూసి సహాయం కోసం పలువురు ప్రముఖులు నేరుగా దివిసీమకు వచ్చారు. మదర్ థెరిసా తనంత తానుగా శిబిరాల్లో సంచరించి బాధితులను ధైర్యం చెప్పారు. ప్రముఖ క్రైస్తవ నేత బిల్లీ గ్రహామ్, ఆధ్యాత్మిక గురువులు జిల్లెళ్లమూడి అమ్మ, ప్రభవానంద స్వామి, రాష్ట్రపతి, ప్రధాని సహా దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న అనేక నాయకులు బాధిత కుటుంబాలకు మద్దతు ఇచ్చారు.
అప్పటి మరణ మరుభూమి — నేడు పునరుజ్జీవిత దివిసీమ
నాగాయలంక, మచిలీపట్నం, కోడూరు మండలాల్లోని పలు గ్రామాలు గుర్తు తెలియని మట్టిబండలుగా మారిపోయాయి. రైతుల భూములు ఉప్పుగా మారి పండించలేనివిగా మారిపోయాయి. అయినప్పటికీ ప్రభుత్వ సహకారం, సేవా సంస్థలు, ప్రజల ధైర్యం—ఈ మూడు కలసి దివిసీమను క్రమంగా పునరుద్ధరించాయి. పునరావాస కేంద్రాలు, పాకలు, ఆపై శాశ్వత గృహాలు నిర్మించడంతో వేలాది కుటుంబాలు తిరిగి జీవనోపాధిని పొందగలిగాయి.
48 ఏళ్ల అనంతరం… సంస్మరణ సభ
దివిసీమ ఉప్పెనకు సరిగ్గా 48 ఏళ్లు జరిగిన సందర్భంగా అవనిగడ్డలో ఈరోజు సంస్మరణ సభ నిర్వహిస్తున్నారు. ఆ ఉప్పెనలో ప్రాణాలు కోల్పోయిన వారికి నివాళులర్పిస్తూ, ఆ దుర్ఘటన పాఠాలను మళ్ళీ గుర్తుచేసుకునే ప్రయత్నం జరుగుతోంది. దివిసీమ ఉప్పెన అనేది ప్రకృతి కోపమే కాదు—మానవ సహనశక్తి, ధైర్యం, సేవా భావం ఎంత గొప్పగా పనిచేస్తాయో చూపించిన సంఘటన. 1977 ఉప్పెన బాధల్ని మోసుకున్న ప్రజలు నేడు ఆశతో జీవిస్తున్న దివిసీమ పునర్జన్మకు ఇదే సాక్ష్యం.
